money money money

Gister keek ik een aflevering van Tegenlicht:

De waarheid over het financieel systeem

We zien een uitgebreid interview met Joris Luyendijk, journalist en antropoloog. Zijn boek ‘Dit kan niet waar zijn’ staat al een tijdje op mijn lijstje.
Hij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de wereld van bankiers (in Londen).

Moreel superieur
Veel (vooral linkse) mensen geven erg af op bankiers en de banken. En andere figuren die werkzaam zijn in deze sector (à la Wolf of Wallstreet). Het is een psychologisch verschijnsel dat mensen graag andere groepen demoniseren zodat zij zich beter voelen over zichzelf. Het geeft een apart soort voldoening om een karikaturaal beeld te schetsen van de bankier als machtsbeluste, egoïstische, hebberige zakkenvuller. Wij voelen ons in dit opzicht moreel superieur.

Macht, succes, status en aanzien
In werkelijkheid liggen de zaken iets genuanceerder.
Aan de ene kant vinden we het gedrag van deze mensen verwerpelijk, tegelijkertijd blijft het iets nastrevenswaardig. Hebberigheid is diepgeworteld in de kapitalistische samenleving.
Heb je geld, dan heb je het goed voor elkaar. Dit geeft status en mensen kijken tegen je op.
Vrouwen vallen met bosjes voor zo’n man. (het zijn voornamelijk mannen.) Dit gedrag wordt dus beloond.

Perverse prikkels
Joris heeft veel mensen gesproken om een compleet beeld te schetsen van wat er speelt.
Er worden lange dagen gedraaid: werkweken van 80 uur zijn geen uitzondering. Er is geen baanzekerheid: Medewerkers kunnen iedere 5 minuten ontslagen worden. Zwangere vrouwen gaan er als eerst uit. Deze mensen hebben dus geen loyaliteit tegenover hun werkgever. De combinatie van hoge werkdruk, grote beloningen en weinig baanzekerheid, doet iets met hun moreel kompas wanneer zij deze wereld binnenstappen.
Dit systeem haalt het slechtste in mensen naar boven. Het geeft perverse prikkels: je kunt mensen naaien en grote risico’s nemen voor eigen gewin, zonder je verantwoordelijk te hoeven voelen.

Winst is voor de bank, verlies is voor de belastingbetaler
Het financieel systeem van de banken zit ook zo in elkaar dat verliezen op de rekening van de belastingbetaler komen. Dit is in 2008 gebeurd en zal nogmaals gebeuren, omdat er niets aan het systeem is veranderd.

Het is allemaal niet zo mooi, maar ik vind wel dat Luyendijk het erg mooi en op begrijpelijke wijze kan verwoorden. Ben erg benieuwd naar zijn boeken.

Geen mens is 100% zuiver
Normaal gesproken probeer ik  af te sluiten met een positieve conclusie of mogelijke oplossing, maar in deze documentaire wordt deze niet echt aangedragen. Het is meer een bewustwording van hoe dit systeem in elkaar zit.
Joris zegt dat uitspraken hieromtrent je kwetsbaar maken omdat geen enkel mens 100% zuiver is.

Bankiers zijn dus niet persé slechte mensen, maar ze zijn onderdeel van een groter systeem. Bovendien weten mensen aan de top vaak niet eens waar de klepel hangt en waar het naadje van de kous zit. De complexiteit vergemakkelijkt de corruptie.

Een eerste stap zou zijn om toe te geven dat het niet oké is wat hier gebeurt.
Als onderzoeker zal je in ieder geval geen geld aan moeten nemen van degene over wie je bericht.
(onderzoek naar de gezondheidsrisico’s van cola, gesponsord door coca cola).

Alles is mogelijk
‘Het enige dat we kunnen doen is smeken om ons niet te naaien. Door een appèl te blijven doen op fastsoen.’
Toch sluit hij af met: Er is veel minder voor nodig om de financiële sector weer stabiel, productief en dienstbaar te maken dan er nodig was om vrouwenemanipatie te bewerkstelligen.
Veranderingen zijn onvoorstelbaar tot ze er zijn. Het kan wel, we weten alleen nog niet hoe.

Zelf ben ik niet zo lang geleden overgestapt naar de Triodosbank, die erg sympatiek overkomt. Zou dat wel een beetje snor zitten, denk je?
triodosbank
Dit omdat de ING in opspraak was gekomen vanwege investeringen in oliepijpleidingen en meer van dit soort dingen. Rente zit er trouwens ook niet meer in tegenwoordig. Ik heb toch steeds meer het idee dat je je spaargeld beter in een oude sok kunt stoppen of investeren in materie die zijn waarde niet of minder verliest.

De volgende keer heb ik nog een dingetje over het basisinkomen, ook wil ik nog alternatieve systemen onderzoeken.