Worstelingen van een klimaat-gekkie

Hoe ik omga met mijn klimaat-depressie

Gisteravond zag ik op youtube een kort fragment van yung dwdd over klimaatdepressie.
Zelf herken ik mij hier wel in: Ik maak me ook grote zorgen over klimaatverandering, het milieu en het toekomstbeeld wat ons boven het hoofd hangt. Het maakt me angstig, moedeloos en wanhopig.
Er zijn ook mensen die dit gek vinden of er zelfs kwaad van worden, lees ik bijvoorbeeld in de comments.

Waanzin
Ik snap aan de ene kant het sentiment van: wat een gezeur! Dat het woord duurzaamheid je de strot uitkomt, omdat je geen zin hebt om je verantwoordelijk te voelen, na te moeten denken over keuzes en misschien te veranderen. Ik snap dat je daar geen behoefte aan hebt. Sommigen mensen, zoals Peter, Ruben en Bob, gaan nog een stapje verder en hebben het over ‘linkse propaganda’, belastinggeld, gejank en grotere problemen. Alsof het allemaal ‘fake news’ is. Dan zou het om één gigantisch groot complot gaan. Dat je zo in het ootje wordt genomen is wel heel triest inderdaad. Maar daar trappen Peter, Ruben en Bob natuurlijk niet in! Zij weten wel beter. Eigenlijk zijn we allemaal een beetje zielig. De klimaat-gekkies zoals ik, omdat ze depressief worden vanwege klimaatverandering en de complotdenkers, omdat ze gefrustreerd raken doordat ze zien hoe een groot deel van de mensheid mee gaat in de klimaat-waanzin.

Wel denk ik dat het goed is om kritisch te blijven en zo min mogelijk taboes te hebben als het gaat om haalbare oplossingen.

Bewustwording
Zoals ik eerder schreef, ben ik mij de afgelopen 10 jaar steeds meer betrokken gaan voelen met de wereld om mij heen. Dit is in mijn ogen een proces van volwassenwording, maar ook gevolg van de globalisering en beschikbare informatie. Er lijkt aan de ene kant een soort collectief bewustwordingsproces gaande van het belang van duurzaamheid en dat alle keuzes die je maakt, gevolgen hebben voor anderen, groot en klein.
Ik ga er voor het gemak even vanuit dat ik niet in het ootje wordt genomen en dat de media die ik hoog heb zitten, beogen betrouwbare informatie boven tafel te krijgen. Ik heb vele bronnen geraadpleegd zoals de Correspondent, die uitgebreide onderzoeksjournalistiek bedrijven met bronvermeldingen. Ik kan concluderen dat tussen de 90 en 100% van de wetenschappers het erover eens is dat er sprake is van een zeer onwenselijke klimaatverandering en dat de mens daar invloed op heeft. Na de industriële revolutie is een plotselinge en enorme stijging van onder andere CO2 te meten. De gevolgen hiervan zijn catastrofaal en zijn nu al merkbaar op veel plekken. Een aantal feiten over concrete gevolgen zet ik later nog eens op een rijtje. Ik kan natuurlijk begrijpen dat dit geen leuk nieuws is en dat het voor je eigen gemoedsrust fijn is om ongunstige bevindingen in twijfel te trekken. Maar het valt eigenlijk niet meer te ontkennen.
Ik heb me wel eens afgevraagd waarom het met zo raakt, waarom het anderen minder lijkt te raken. Psychologisch is dit onder andere te verklaren doordat veranderingen op veel weerstand stuiten.

Waarom is het belangrijk
Persoonlijke omstandigheden spelen een grote rol in hoe je de wereld om je heen ervaart.
Nu is het in mijn geval zo dat ik net ben afgestudeerd (alleen nog ‘even’ het eindgesprek), ineens veel meer tijd heb om na te denken over de zin van het leven en in een onzekere nieuwe fase van mijn leven zit waarin een hoop gaat veranderen. Daarnaast heeft het thema van mijn onderzoek (eenzaamheid) een hoop bij me naar boven gehaald en als klap op de vuurpijl is het van de een op de andere dag herfst. Dit alles zorgde voor een lichte mate van existentiële crisis. Wanneer ik niet helemaal zeker ben over de zin van mijn leven, vraag ik mij ook weleens af wat eigenlijk de zin is van het leven in het algemeen.
Eerder schreef ik wel eens dat het mij pijn doet om te zien dat hetgeen waar ik om geef, geweld wordt aangedaan. Blijkbaar geef ik ergens om. Wat is dat iets precies? Mijn leven? Het leven op aarde? De aarde? Toekomstige generaties?
En wat is het dat het leven de moeite waard maakt? Dat zijn toch de mensen om je heen. De connectie. De mens is een sociaal dier.

Eenzaamheid 
Met mijn zorgen over het klimaat, voel ik mij weleens eenzaam, omdat ik het idee heb dat mensen er geen zin in hebben, er moe van worden en geïrriteerd of ze begrijpen het niet zo goed. Ik wil eigenlijk niet negatief zijn en de sfeer verpesten door al te zware onderwerpen aan te snijden. Mensen willen het niet horen, denken dat het wel los zal lopen, dat het waarschijnlijk overdreven is, dat technologische ontwikkelingen alles wel zullen oplossen. Dat het niet aan hen is, of dat het geen zin heeft. Ik wil mensen niet tot last zijn. maar het opkroppen werkt ook niet. Het moet er gewoon uit, anders ontplof of implodeer ik. Het sijpelt dan ook regelmatig naar buiten: waar het hart van vol is, loopt de mond van over.
Ik ben nou eenmaal een (irritante) moraalridder, linkse gütmench-hippie van de groene kerk en ik wil mijzelf accepteren zoals ik ben. Idealisme en betrokkenheid zijn geen slechte eigenschappen.

Verantwoordelijkheid
Aan de ene kant ben ik sceptisch over het nut van individuele gedragsverandering. Er wordt in mijn ogen wel buitensporig veel aandacht besteed aan individuele verantwoordelijkheid, wat gepaard gaat met destructieve schuldgevoelens. En de grootste vervuilers lijken het positieve effect van je moeite dubbel en dwars teniet te doen. (Uitbreiding van luchtvaart, investeringen in olieboringen etc.)
In je eentje verantwoordelijkheid dragen is grootheidswaan, waanzin als druppeltjes sprenkelen op een gloeiende plaat. Maar toch wil of moet ik iets doen. Ik wil me niet machteloos voelen. Actie ondernemen geeft mijn leven zin. Ik wil graag geloven dat alle actie zin heeft, omdat alle kleine beetjes meer zijn dan niets en veel kleine beetjes gezamenlijk de noodzakelijke verandering in gang kunnen zetten.

Wat een uitdaging blijft, is positief blijven of in ieder geval constructief te zijn en in oplossingen te denken. Ik weet dat het bijzonder weinig zin heeft om te blijven hangen in depressieve gevoelens.

Klimaatgesprekken
Ik heb in 2019 een workshopreeks gevolgd ‘klimaatgesprekken’ waarbij we met elkaar voornamelijk praatte over mogelijke acties op verschillende levensgebieden als wonen, reizen, voeding, spullen etc. gericht op het verkleinen van je ecologische voetafdruk. Het waren in totaal 6 bijeenkomsten, maar ik ben 2 keer niet geweest, omdat het me even teveel was. Een van de bijeenkomsten die ik heb gemist, ging over eten. Daar zag ik zo tegenop, omdat ik vond dat ik zo had geslackt op dat gebied. Ik voel me dan schuldig en geneer me voor mijn niet duurzame voedingskeuzes.
Terwijl mijn mede-cursisten en gespreksleiders hele aardige mensen zijn en er veel ruimte was om negatieve emoties, kritiek, twijfels en worstelingen te bespreken.

Ook na afloop van de cursus heb ik in de groeps-app mijn zorgen gedeeld. Ik zei dat ik veel last had van somberheid over klimaatverandering, de leefbaarheid op aarde, de toekomst van de mensheid en ander leven op aarde. Anderen herkenden deze gevoelens wel, dat is heel fijn om te merken dat je er niet alleen in staat. Dat geeft toch veel steun. Iemand zei: ‘wat mij altijd helpt is uitzoomen. De mens is een zeer adaptief dier dat voor allerlei problemen zoveel oplossingen kan bedenken. Vliegen is inderdaad vervuilend, maar zorgt ook voor verrijking, globalisering, contact met andere culturen.. dat vliegtuig heeft diezelfde mens bedacht. Logisch dat we niet zo snel stoppen met vliegen, het is namelijk te gek! De transitie waar we nu inzitten, komt met horten en stoten vooruit. Uitzoomen helpt, omdat je dan kan focussen op de grote (trend)lijnen. Westerlingen eten steeds minder vlees en worden zich steeds bewuster van hun rol op hun leefomgeving. Vorig jaar liepen 8.000 mensen mee bij een klimaatprotest, dit jaar waren het er 40.000 in de stromende regen. De jeugd is zich meer bewust dan ooit (klimaatspijbelaars). Ja, het gaat langzaam, maar ik kies er bewust voor om te focussen op de positieve trends. En begrip te hebben voor de tegenbeweging (zoals FvD-stemmers). Lukt me overigens niet altijd, en dan kan ik me ook intens rot voelen 😉 Dan is het fijn om te kunnen delen met anderen.’
Een ander zei: ‘Ik denk dat mooie voorbeelden andere mensen toch helpen. Bewust of onbewust.’

Morgen begint nu 
In het boek ‘Morgen begint nu’ staat ook  iets moois over omgaan met gevoelens van wanhoop:
‘Als je intensief bezig bent met klimaatverandering, komt het onderwerp hoop vaak bovendrijven. Hoe zorg je dat je de moed niet verliest? Hoe wapen je je tegen wanhoop?  Hoop moet realistisch zijn, want met vals optimisme schiet niemand iets op. Tijdens de strijd tegen het fascisme in de jaren 20, muntte de Italiaanse socialist Antonio Gramsci de beroemde zinsnede ‘pessimisme van het verstand en optimisme van de wil’. De zin stond bovenaan zijn krant l’Ordine Nuovo. Hij bedoelde daarmee dat je altijd de harde waarheid onder ogen moest zien, weg moest blijven van illusies en desondanks de vastberadenheid moest zien te vinden om te vechten voor wat je rechtvaardig en goed vindt. De activist Shaun Chamberlin gebruikt de term ‘dark optimism’ voor zijn gemoedstoestand. Hij beschrijft dat als volgt:

‘..naar het leven kijken zonder angst voor de waarheid – ook als die waarheid onaangenaam of onverteerbaar is. Door het onbekende te onderzoeken zien we het zoals het is, niet zoals het er in onze nachtmerries uitziet. Ons wapen tegen duisternis is een onverslaanbaar geloof in de mogelijkheden van de mensheid.’

De boeddhistische schrijvers Joanna Macy en Chris Johnstone gaven hun boek als titel Active Hope om te laten zien dat volgens hen hoop eerder een handeling of actie is, dan een geloof of een gemoedstoestand. Wat je mening daar ook over is, je zult hoe dan ook een manier moeten vinden om de uitdagingen die voor ons liggen onder ogen te zien en tegelijk een realistische mate van hoop te houden. Mensen doen dat op verschillende manieren.’

Daaronder staan een aantal voorbeelden die in de groeps-app ook werden genoemd:Je kan er niet constant mee bezig zijn. Zoek afleiding, troost, gelijkgestemden, praat erover, onderneem actie, ga sporten, wandelen etc.

In een volgend blog ga ik in op de meest zinvolle acties die je zelf kunt ondernemen om een verschil te maken.

 

Bronnen: 
website klimaatgesprekken

Morgen begint nu. klimaatvriendelijke keuzes, het nieuwe normaal.