Tagarchief: Fake News

Fake news en complottheorieën

In deze onzekere tijden zijn complottheorieën populairder dan ooit. Vanaf een afstand zenden influencers alternatieve theorieën de wereld in, die massaal worden gedeeld. Ik vind het een fascinerend fenomeen en vraag mij af hoe mensen komen tot deze theorieën en of er soms een kern van waarheid in zit. Hier ga ik nog een aantal keer een stukje over schrijven in een later blog.
Ik vind het een beetje te makkelijk om mensen met andere ideeën weg te zetten als gekke alu-hoedjes, ik stel me graag nieuwsgierig en genuanceerd op. Het ligt er wel een beetje aan wie het zegt. Ik zag op youtube bijvoorbeeld langskomen dat Robert Jensen een kanaal heeft waarop hij verkondigt dat de Corona-crisis één groot complot is. Die man en de manier waarop hij communiceert, vind ik niet om aan te zien, dus daar heb ik mij (nog) niet aan gewaagd.

Wat is een complottheorie?
Een complottheorie is iets anders dan kritisch denken. De definitie van een complottheorie die wikipedia hanteert is: Een complot of samenzwering is een geheime samenwerking tussen mensen met een kwaadaardig doel.[6] Een complottheorie is een vermoeden over het bestaan van een bepaald complot. Dit vermoeden kan terecht of onterecht zijn. Hoewel er complotten bestaan, blijkt de overgrote meerderheid van de complottheorieën echter niet of nauwelijks op de realiteit te berusten.’ Op deze pagina is ook een overzicht te zien van veelvoorkomende complottheorieën.

Kritiek op Corona-maatregelen
Op dit moment is er felle discussie over zin en onzin rondom Corona. Over wat Corona precies is, is (mij) nog niet heel veel bekend. Er is veel onzeker en de maatregelen zijn zeer beperkend en hebben grote gevolgen. De ene persoon verzet zich hier harder tegen dan de ander. Ik vind het persoonlijk heel vervelend om te moeten letten op het houden van afstand, al is mijn ‘leed’ altijd relatief. De 1,5-meter samenleving spreekt mij helemaal niet aan. Zoals ik eerder al schreef, ben ik erg begaan met mensen die in een sociaal isolement raken en ernstig vereenzamen. Tijdens mijn afstudeer-onderzoek naar dit onderwerp kwam ik erachter dat het bij mij persoonlijk een gevoelige snaar raakte. Het is een taboe-onderwerp, want niemand wil zielig gevonden worden. Maar ook ik heb mij in mijn leven tijdens verschillende fases eenzaam gevoeld wanneer ik niet in staat was de connectie met mensen om mij heen te maken. Ik heb het idee dat het in onze cultuur lastiger is om je verbonden te voelen met mensen om je heen en onderdeel te zijn van een geheel, omdat de nadruk ligt op autonomie, eigen verantwoordelijkheid en succes. Mensen moeten zelf hun eigen sociale netwerk vormgeven en daarvoor moet je ook beschikken over de nodige sociale vaardigheden. De psychische en lichamelijke gevolgen van langdurige eenzaamheid zijn niet mals. Het verzwakt zelfs het immuunsysteem. Ik merk dat ik behoefte heb aan nabijheid met een selecte groep mensen en vind het vervelend om me schuldig te moeten voelen als ik familie en goede vrienden een knuffel wil geven. Zo heb je indirect immers mogelijk een dode op je geweten. Ook de economische gevolgen van de maatregelen zijn waarschijnlijk fors. Ik weet niet welke overwegingen hierbij gemaakt worden. Ik ben inderdaad geen viroloog of aanverwant specialist, maar ook ik vraag mij af of bepaalde maatregelen en de gevolgen ervan in verhouding staan tot de opbrengsten. Wellicht onderschat ik de ernst van het virus zelf en piep ik wel anders wanneer ikzelf of een naaste getroffen wordt.

Belangen
Bij alles wat je leest kun je je afvragen of de bron betrouwbaar is. Er is tegenwoordig meer wantrouwen naar de zogenaamde ‘mainstream media’ en andere instanties als de staat en de farmaceutische industrie. Deels waarschijnlijk terecht. Wel wil ik er graag vanuit gaan dat Nederlandse journalisten in onze vrije samenleving (die werken voor kwaliteitskranten) als doel hebben om een realistische weergave van de werkelijkheid te tonen en betrouwbare informatie verspreiden. Hier is ook een journalistieke code voor opgesteld waarbij bronnen worden gecheckt.
Wel is het zo dat er (binnen de politiek en het bedrijfsleven) vaak belangen meespelen als status, geld en macht. Als een frisdrankfabrikant een onderzoek naar suiker financiert is het belang van de uitkomst bijvoorbeeld groot.

Viruswaanzin
In de Volkskrant stond een artikel over de beweringen van viruswaanzin. Viruswaanzin stelde onder andere dat Covid-19 niet gevaarlijker is dan de gewone seizoensgriep, en dat afstand houden en handen wassen niet nodig is.
Deels worden deze stellingen onderuitgehaald. Het sterftecijfer is een laag percentage van 0,4% overlijdensrisico, maar dan nog gaat het om een groot aantal (met name kwetsbare) mensen en een aanzienlijk groter percentage dan bij de gewone griep. In Nederland belanden er 12.000 mensen in het ziekenhuis en overlijden er tussen de 6000 en 9000 mensen. Bij de seizoensgriep in 2019 overleden 2900 mensen. Een ander probleem is de overbelasting van de zorg.
Afstand houden draagt wel bij aan het beperken van verspreiding. Daarnaast is het van belang te zorgen voor een goede ventilatie, omdat verspreiding vaak via de lucht plaatsvindt. Het is niet aangetoond dat verspreiding via oppervlakten verloopt; het virus overleeft niet goed zonder gastheer en in uv-straling. Je hoeft dus niet als een malle al je boodschappen te ontsmetten. Handen wassen is wel een goed idee, omdat veel mensen (onbewust) vaak met hun handen aan hun neus, mond en ogen zitten.

Kritiek hebben op de maatregelen is iets anders dan geloven in een complottheorie.
Een complottheorie is bijvoorbeeld dat volksgezondheid niet belangrijk is voor de overheid en dat de overheid niet het beste met ons voor heeft. Daar kun je ook argumenten voor aandragen.

Ik vind dat het leven wel een klein beetje leuk moet blijven en dat het niet gezond is om in je eentje thuis te blijven zitten.

Verder lezen?
In het kinderboek Fake! Alles wat je (niet) moet geloven over nepnieuws, mindfuck en complottheorieën, worden  tips gegeven over hoe je volgens een wetenschappelijke methode kritisch blijft denken. hoe scheid je de zin van de onzin? Een hypothese kan worden weerlegd door feiten die uit onderzoek naar voren komen. Anekdotes zijn geen bewijs. Dat je oma bijvoorbeeld 100 jaar oud is geworden, terwijl zij altijd rookte als een schoorsteen, is geen bewijs dat roken onschadelijk is.

Links en verder lezen:

viruswaanzin in Volkskrant

Outsiders over flat earth

Dat had je gedacht – waarom geloven we zo makkelijk in complotten

Fake! – Annemarie Bon

https://nl.wikipedia.org/wiki/Complottheorie

https://skepsis.nl/coronacomplotten/

https://susandullink.nl/populisme-complotten/

Het Midden Oosten gedecodeerd

Afgelopen week keek ik weer een aflevering van Tegenlicht, mijn nieuwe lievelingsprogramma.
De aflevering ging over het Midden-Oosten. Ik had al een boekje gekocht in het kringloop van Joris Luyendijk over dit onderwerp, omdat ik vind dat hij heel duidelijk en genuanceerd dingen uit kan leggen. Als aanvulling op het boek, wilde ik via deze aflevering meer weten over dit onderwerp. Blijkbaar werken de makers van tegenlicht en Joris Luyendijk graag samen, want ook in dit programma was hij het die zijn bevindingen over het onderwerp deelde. Eerder was hij ook in het programma te zien over de bankenwereld.

 

Ver van mijn bed- show
Het Midden Oosten is altijd een ver-van-mijn-bed-show voor mij geweest. Ik heb me er nooit in verdiept en het deed me weinig. Nu is de wereld kleiner geworden en de mijne groter en vond ik het wel eens tijd om iets te weten hierover.
Eerlijk gezegd begrijp ik er nog steeds erg weinig van. Ik vind het zeer gecompliceerde materie.
Het boek en het televisieprogramma zijn bovendien alweer 2 jaar oud en ik ben slecht op de hoogte van de ontwikkelingen in de tussentijd.

 

Verouderde informatie
De tijd gaat snel. 2015 is al een tijdje geleden.
Ik ben iemand die persoonlijk veel verwerkingstijd nodig heeft. Aan de ene kant wordt tegenwoordig vaak gezegd dat het goed is om zo veel mogelijk in het nu te leven en niet teveel in het verleden of in de toekomst. Nu kan af en toe in het verleden of in de toekomst kijken natuurlijk heel leuk zijn: Het ophalen van leuke (jeugd)herinneringen en het verheugen op dingen die in de toekomst nog te gebeuren staan.
Maar blijven hangen in het verleden en zorgen maken over de toekomst zijn dingen die we zo veel mogelijk moeten zien te vermijden, zo staat althans in alle zelfhulpboeken beschreven.
Maar van het verleden kun je leren en op de toekomst kun je je voorbereiden.
Mensen vragen zich wel eens af wat het nut is van het vak geschiedenis. Het verleden is immers geweest.
Maar onderdeel van je identiteit is ook je persoonlijke geschiedenis: je levensverhaal en je wortels.
Verder kunnen we vaak veel leren van hoe mensen in het verleden met moeilijkheden omgingen. Is het niet over de aanpak van je eigen problemen, dan wel over psychologie, sociologie, economie en eigenlijk alles wat mensen aangaat. Op die manier hoeft niet telkens het wiel opnieuw worden uitgevonden. Ik denk dat het belangrijk is om het verleden te erkennen. Zoals we bijvoorbeeld oorlogsslachtoffers herdenken. Leren van je fouten zou mooi zijn.
Al is de mens vrij hardleers. (ik ben niet de enige).

 

Journalisten verslaan de werkelijkheid?
Ik heb het boek nog niet uit, maar moet nu echt even stoppen want ik merk aan mezelf dat ik weer iets te lang ben doorgegaan. Toch heb ik alvast behoefte om er iets over op papier te zetten.
Het boek gaat eigenlijk vooral over wat Luyendijk heeft ervaren tijdens zijn correspondentenwerk in het Midden Oosten. Voor hij als correspondent aan het werk ging, had hij een romantisch beeld van de journalistiek: journalisten doen op objectieve wijze verslag van wat er in de wereld gebeurt. Dit bleek niet helemaal te kloppen.

 

Het conflict
Ik vind het echt een ingewikkeld verhaal, die oorsprong van het conflict en wat er nou eigenlijk precies aan de hand is. Dat is ook niet waar het in het programma en boek echt over ging.
Het had iets te maken met Joden die een eigen stuk land wilden in Palestina. Palestina is een gebied in het Midden Oosten dat bestaat uit de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever. Het land werd verdeeld tussen Palestijnen en Joden, maar er is altijd conflict blijven bestaan over het grondgebied en wie het toebehoort: De overwegend Islamitische Palestijnen of de overwegend Joodse Israëliërs.
Het conflict is op zn zachts gezegd nogal uit de hand gelopen. (dat is andere koek). Over stapels lijken en met inmenging van omringende landen.

 

Hoor en wederhoor
Een regel in de journalistiek is hoor en wederhoor. Dit betekent dat je ernaar streeft om beide kanten van een verhaal te verslaan. Israëliërs en Palestijnen zijn met elkaar in een conflict dus ondervraag je beide kanten. Maar vaak lukt dit in de praktijk niet. Dit heeft  naast de grote tijdsdruk te maken met een aantal andere zaken. Bijvoorbeeld de professionaliteit van het pr-beleid.

Een poging tot een vredesakkoord was in 2001 mislukt.
De Israëlische premier Sharon stond daarna op een vriendelijke, nette en rustige manier de pers te woord.
‘Wij willen graag vrede met het Palestijnse volk.’

De Palestijnse Arafat kan slecht Engels, er staan tolks om hem heen. Het is een bende: een gek met een theedoek op zijn hoofd. Hij roept: ‘It’s a crime!’ (Israël schendt het internationale recht) Het komt niet over.
Luyendijk vraag zich af:
Moet je dit als correspondent compenseren, decoderen? ‘Hij zegt dit, maar hij bedoelt eigenlijk dat.’ Maar hoe weet ik dat dan?

 

 

De witte plekken van de dictatuur

Een goede perswoordvoerder of een mediatraining zou ervoor kunnen hebben gezorgd dat Arafat beter uit de verf was gekomen, maar hij wilde geen woordvoerder, want een dictator heeft als primair doel om aan de macht te blijven. Een goede woordvoerder krijgt meer status en macht en kan dan kritiek gaan leveren op de dictator.

Bovendien bleek het werk van correspondent in het Midden Oosten vrijwel onmogelijk.
In een dictatuur wordt mensen de mond gesnoerd. Mensen durven niks te zeggen, mogen niks zeggen, mogen geen kritiek uiten op de dictator. Op die manier kom je nooit te weten wat de mensen ervan vinden. Er zijn geen opiniepeilingen, er is geen vrijheid van meningsuiting. Daar kunnen wij Westerlingen ons geen voorstelling van maken. 

 

 

Terreur en bezetting.

Israël bezette Palestina met een gewelddadig regime. Palestijnen pleegden terreur.
De Israëlische opvatting is dat terreur het probleem is.
De Palestijnse opvatting is dat bezetting het probleem is.

Ieder jaar zijn het aantal doden als gevolg van de Israëlitische bezetting minstens 3 keer zo hoog als het aantal Israëlische doden als gevolg van Palestijnse aanslagen.
Waarom dat zo slecht overkomt is omdat de beelden van de gevolgen van het terreur keihard binnen zijn gekomen op televisie.

 

Dilemma’s van een doorgeefluik.
Nieuws is altijd gefilterd en vervormd. Wat in beeld komt is altijd iets anders dan wat het lijkt.
Het is in ieder geval nooit volledig. Het wordt gemanipuleerd omdat betrokkenen de hele tijd in staat blijken om journalisten voor hun karretje te spannen.

Het nieuws is bijna per definitie partijdig. Alleen al de bewoordingen die je kiest zijn van invloed, de invalshoeken die je bekijkt en de selectie van feiten. Die keuzes zijn nooit neutraal. En altijd versimpeld. Je gaat mee in de nieuwsstroom van de persbureaus en maakt gebruik van de beelden die beschikbaar zijn.

Correspondenten krijgen opdrachten van de persbureaus: Er is iets gebeurd in Libanon, ga daar nu heen om verslag te doen. Het ging er meer om dat je ter plaatse was dan dat je op de hoogte was, vertelt Luyendijk. Het verhaal was al klaar, het beeldmateriaal lag klaar. Correspondenten werden in kuddes langs de woordvoerders gedreven die een standaard praatje hadden voorbereid voor de pers.

 

Bin Laden wint de media oorlog
Iemand die grote winst heeft geboekt met behulp van de media is Bin Laden.

Een boodschap als die van Bin Laden zou eigenlijk moeten worden gedecodeerd. Hij gebruikt beeldspraak die wij Westerlingen niet begrijpen.

De kern van zijn boodschap was:
‘Alle landen in de Arabische wereld zijn dictaturen. Het grootste deel van die dictaturen wordt gesteund door het westen. Zolang het Amerikaanse leger bij Mekka zit, zit ook die Saoedische dictator daar. Als wij iets proberen te doen tegen die dictator, grijpt het Amerikaanse leger in. Dus wij worden in feite bezet door de Amerikanen.’

Dat haal je nooit uit zo’n filmpje. Het is een baard met een jurk die zegt: ‘We gaan jullie allemaal afslachten in jullie bed.’ Bin Laden richt zich hier tot de Arabische achterban.
Hij heeft het Westen afgeschreven. Hij heeft wel via Al Jazeera een rechtstreeks kanaal tot die Arabische wereld.

Een Al Quaida terroristen opleiding kun je zo via internet volgen. Hij heeft een heel online netwerk opgezet met als doel: Het opzetten van alle moslims tegen niet-moslims.

Als wij in staat waren en bereid waren te begrijpen wat hij heeft te melden, dan hadden we allang een ander beleid.
Maar het laatste wat je wil als commentator is van enige sympathie te worden verdacht, dus hield je dit voor je en ging mee in de nieuwsstroom van de persbureaus.

 

Fake News
Tegenwoordig hoor je veel over Fake nieuws, ofwel leugens. Beeldvorming is op het televisiejournaal het belangrijkst. Vroeger dachten mensen dat wanneer ze naar het journaal keken, weer goed op de hoogte waren van wat er in de wereld gebeurt. Nu worden mensen steeds kritischer. Het nieuws is ook een vorm van entertainment, het moet boeien. Het verhaal moet in het wereldbeeld van mensen passen, anders gaat het er niet in.
Er moet ook beeld beschikbaar zijn bij een verhaal, want zonder beeld komt het niet over.

Wat van beide kanten gebeurt is dingen aandikken. De underdog wordt vaak sympathiek gevonden door mensen, dus proberen beide partijen zo zielig mogelijk te zijn. Een woordvoerder zegt: laat die lijken maar even liggen, want dat staat wel lekker dramatisch.

 

Meer openheid

Als je allerlei dingen niet weet, maar je zegt dat niet, gaan mensen denken dat wat op het nieuws komt aanzien voor de werkelijkheid.

Boze baarden in een clash of civilisations
Een in scene gezette opstand die in close up heel massaal lijkt.
De waarheid is dat we niet weten wat ze vinden. Journalisten zouden meer openheid hierover moeten geven: We doen een poging in kaart te brengen wat er valt te weten. Zo kunnen mensen een realistischer beeld ontwikkelen over wat het nieuws eigenlijk is.

Het is de vraag of het publiek klaar is om eerlijk onder ogen te zien hoe weinig we weten en dat we daar nooit objectief over kunnen zijn.