Beter ga je beginnen te gaan beseffen je geld

Beter ga je beginnen te gaan beseffen je geld
De jongens van Rundfunk leggen in deze 6-delige serie uit hoe geld werkt. (serie uit 2020).
Ik heb de gedeelde informatie uitgeschreven om alles even op een rijtje te zetten.

Wil je liever hun filmpjes kijken? Klik dan hier

1. Wat is geld?
Geld is een ruilmiddel waarmee je spullen en diensten kunt kopen. Je kunt het ook sparen voor later. Geld is ook een rekeneenheid om te bepalen hoeveel iets waard is.
Geld is macht; mensen met geld kunnen dingen kopen die anderen niet kunnen kopen, zoals gezondheid, veiligheid of een middelbare schooldiploma.
Geld maakt gelukkig tot 5000 euro per maand. Alles wat je meer verdient maakt niet uit voor je geluksgevoel.

Waar komt geld vandaan?
Geld is ontstaan als vorm van belofte en schuld; Ik doe iets voor jou en in ruil daarvoor beloof jij dat je me later wat terug levert. Zo ontstaat een schuld richting de ander om die belofte ook in te lossen.
Deze afspraak kan op papier worden vastgelegd (als een soort tegoedbon). Met mijn belofte kun je naar een dienstverlener om een dienst te ruilen voor deze belofte.
Dit werkt alleen als de dienstverlener dit schuldbewijs betrouwbaar acht. Als mensen geloven dat ze in ruil voor geld of het schuldpapier in de toekomst iets van waarde van andere mensen kunnen kopen, dan krijgt geld pas echt waarde. Geld draait om vertrouwen. Niet iedereen vertrouwt elkaar:
Het is lastig te beoordelen of iemand zijn schuldbeloftes wel inlost. Zo is het gekomen dat geld meestal wordt uitgegeven door een betrouwbare partij: de overheid.

De overheid zegt: ‘Wie geen belasting betaalt, gaat naar de gevangenis. Betalen kan alleen met onze munt.’ Daardoor wil iedereen die munt hebben, want je hebt hem nodig om belasting te betalen en je vertrouwt de munt ook meteen, want je weet dat de buurman hem ook nodig heeft. Omdat in Nederland belasting wordt geïnd in euro’s, gebruiken wij ook allemaal euro’s.

Geld is een concept dat werkt zolang iedereen er in gelooft, dingen doet voor geld en het ook weer uitgeeft in ruil voor andere spullen en diensten die wij  met zijn allen produceren en verkopen (de economie).
Om de economie goed te laten draaien moet het kopen en verkopen door blijven gaan: Geld moet rollen. Hoe meer we maken en consumeren, hoe groter de economie wordt (economische groei).
Als de economie groeit, dan gaat het goed met ons, is het verhaal. Maar is dat wel zo? Er worden bijzonder veel spullen geproduceerd die na een jaar kapot gaan, zodat je heel snel weer wat nieuws moet kopen. Het geld blijft rollen en dat is goed voor de economie, maar niet voor de planeet en ook niet voor de mensen die in fabrieken in Bangladesh moeten werken om die plastic meuk te maken. Een grotere economie betekent dus niet persé een betere economie. Het zegt vooral iets over hoeveel geld er wordt rondgepompt.

2. Wie maakt ons geld?
Als er ineens heel veel geld extra is, worden dingen duurder terwijl de kwaliteit van het product niet omhoog is gegaan (inflatie).

Als er klakkeloos overal geld wordt ingepompt, wordt het geld minder waard en wordt alles duurder.
Het maken van geld was altijd al een belangrijke overheidsfunctie.
Om te voorkomen dat regeringen het geldstelsel zouden verneuken, hebben we centrale banken bedacht. Een onafhankelijk betrouwbaar instituut helemaal gerund door bankiers, want bankiers zijn supereerlijke brave lieverds. De centrale bank stelt de spelregels op en maakt onze euro-briefjes en muntjes.

In Nederland kun je als gewone burger niet bij de centrale bank een rekening openen. Daarvoor kun alleen terecht bij een commerciële bank waar we allemaal een digitaal banktegoed hebben. Dat geld heb je niet fysiek: Je digitale banktegoed is slechts een belofte van de bank dat je ooit van hen echte euro’s in de vorm van een briefje of een muntje krijgt. We betalen elkaar vooral met digitale cijfertjes: beloftes van commerciële banken om ons ooit een contante euro te geven. Van die beloftes op euro’s zijn er veel meer dan echte euro’s. De bank mag ze namelijk gewoon beloven, ook al hebben ze die briefjes helemaal niet. Vroeger maakte we veel gebruik van contant geld. De centrale bank geeft haar euro’s voor burgers nog steeds alleen fysiek uit in de vorm van briefjes en munten. Dat is 7% van onze euro’s. Die andere 93% zijn digitale euro’s; banktegoeden bij een digitale bank. Als dit zo doorgaat verdwijnt fysiek geld straks volledig.

Dankzij de digitalisering van ons betalingsverkeer hebben commerciële banken een belangrijke rol van de centrale bank overgenomen: ze maken het grootste gedeelte van het geld/ de belofte op geld dat burgers gebruiken in het dagelijks betaalverkeer. Commerciële banken zijn hierdoor belangrijk geworden. Zo lang we met zijn allen de banken blijven vertrouwen, is er niets aan de hand, maar de bank heeft slechts een fractie van het totaal aan banktegoeden beschikbaar. Als iedereen tegelijkertijd de bank aan zijn belofte houdt en zijn digitale geld in contant geld zou willen omruilen, heet dat een bank run. De bank zou failliet gaan als dat gebeurt en heel veel mensen ook.
Om te voorkomen dat iedereen failliet gaat als de commerciële banken failliet gaan, is de overheid belangrijk. Die garandeert nu banktegoeden tot 100.000 euro. Als de bank om zou vallen omdat er een bank run is, krijg je alsnog contante eurobriefjes van de overheid. Omdat wij met zijn allen die belofte van de overheid vertrouwen, laten we ons geld rustig op de bank staan.

Hoe maken banken dat geld dan? Stel je wil een huis kopen, dan ga je naar de bank. De bank maakt dan met 1 druk op de knop nieuw digitaal geld, leent dat aan jou en jij hebt een schuld bij de bank. Heb jij dat geld terugbetaald, is het alsof het nooit heeft bestaan.
Doordat jij een schuld hebt bij de bank, beloof jij dat je dat later gaat terugbetalen net als dat de bank aan jou belooft dat jij dat digitale geld op je spaarrekening ooit zou kunnen cashen als je dat zou willen. Die schuld van jou is een bezit voor de bank en elke maand moet jij rente betalen aan de bank als bedankje voor het feit dat ze geld aan jou hebben geleend. Als de bank geld van jou leent dan is de rente ineens 0 geworden, maar als jij bij hen leent, mag je betalen. Dat is hoe een bank winst maakt.

3. Wat kun je met geld?
Als je je geld niet in 1 keer uitgeeft, maar spaart, houd je later meer geld over om dingen van te kopen die je dan belangrijk vind. Veel mensen sparen voor later voor als ze te oud zijn om te werken maar nog wel leuke dingen willen doen.
Als je in Nederland in loondienst bent, spaar je meestal verplicht een deel van je salaris voor je pensioen. Je baas betaalt ook mee. Beide partijen stoppen geld in een collectieve pot van een pensioenfonds. Die pensioenfondsen zetten hun geld niet op de bank. Ze verspreiden hun kansen en investeren het in allerlei bedrijven of lenen het uit aan andere landen bedrijven en beleggers die het voor hen beleggen op de beurs. Hoe beter ze beleggen, hoe beter belegd is de boterham van de bejaarde.
Maar pensioenfondsen hebben flink meer pensioen beloofd aan hun leden dan er momenteel in de pot zit. Ze rekenden erop dat ze flink winst zouden maken met de beleggingen, maar dat valt een beetje tegen. Als de pensioenfondsen nu teveel uitkeren aan de oudjes, dan blijft er minder over voor de mensen die nu werken en ook al hebben ingelegd. Die moeten het later dan doen met een lager pensioen. Je hebt ook mensen in Nederland die buiten de pensioenfondsen vallen: ZZP’ers. Als ZZP’er hoef je niet in te leggen in een collectief pensioenfonds: je bepaalt zelf hoeveel je inlegt en waarin je belegt, maar je moet wel de discipline hebben om in te leggen en verstand hebben van beleggen.

Wie denkt dat je eerst moet sparen om te kunnen kopen heeft het mis. Je kunt ook spullen kopen als je geen geld hebt. Je kunt namelijk rood staan op je rekening. Maar dat kost veel geld. Bij de Rabobank kost rood staan je nu 10% van het geld dat je niet hebt. Als je 100 euro rood staat, moet je 110 euro terug betalen.
Je kunt ook dingen kopen op afbetaling; bijvoorbeeld een telefoon bij een abonnement. Je krijgt eerst je spullen en daarna pas de rekening. Wanneer je in termijnen betaalt, betaal je uiteindelijk vaak meer dan het product eigenlijk kost, want geld lenen kost geld.
Kopen op afbetaling is iets waarmee bedrijven superveel geld verdienen aan mensen die niet goed met geld kunnen omgaan  en wel heel gevoelig zijn voor aanbiedingen. Ze kopen dus spullen die ze eigenlijk niet kunnen betalen en vervolgens betalen ze jarenlang elke maand voor een tv die dan allang kapot is.

Je kunt ook geld lenen om een bedrijf te starten zodat je daarmee weer meer geld verdient voor de economie, dat heet een productief krediet. Als je geld leent om mooie spullen te kopen of leuke dingen te doen, dan heb je een consumptief krediet. In de VS zijn ze heel goed in het verstrekken van consumptief krediet: Veel Amerikanen hebben een enorme creditcard-schuld. Ook hebben in Amerika 45 miljoen studenten en oud studenten samen 1,6 biljoen dollar schuld. Gemiddeld meer dan 35.000 dollar per persoon. In Nederland hebben 1,4 miljoen mensen samen een schuld van 20 miljard ongeveer 14.000 euro per persoon.

In Nederland kun je makkelijk en tegen een lage rente lenen om een eigen huis te kopen; een hypotheek. Hierdoor zijn er meer mensen die een huis kunnen en willen kopen en daardoor gaan de huizenprijzen omhoog en dat is vooral fijn voor de bank, want die verdienen lekker aan de rente.
Als je te weinig geld hebt om een huis te kopen, moet je een huis huren. Je geeft elke maand geld aan een rijke bloedzuiger en na 30 jaar huren is het huis nog steeds 0% van jou en dan moet je ook nog een kist kopen om een beetje fatsoenlijk onder de grond te liggen.
Je kunt je verzekeren voor ziekte, brand , diefstal en de dood. Elke maand betaal je geld, dat geld beland in een grote pot en als de dan de tyfus krijgt, krijg je geld. Je kunt je tegen alles verzekeren, maar de zorgverzekering is verplicht. Daarom betaal je elke maand meer dan 100 euro voor als je aids krijgt. We betalen allemaal voor allemaal. Deze ingebouwde solidariteit zit ook ingebouwd in ons belastingstelsel. De overheid gebruikt het voor belangrijke dingen zoals gezondheidszorg, veiligheid, sociale zekerheid en kunstwerken op rotondes. In Nederland hebben we een progressief belastingstelsel; Je betaalt in verhouding: hoe meer je verdient, hoe meer je betaalt.

4. Wat kun je met geld als je teveel hebt?
Als je meer geld hebt dan je kunt uitgeven aan de belangrijke dingen in het leven kun je 3 dingen doen: voorzichtig sparen voor later zodat je dan ook nog genoeg hebt, proberen om nog rijker te worden of de wereld sturen in een richting die jij belangrijk vind. Zo kun je bijvoorbeeld geld geven aan Oxfam Novib die daarmee geweldige orgies in Haïti organiseert.
Je kunt ook op verschillende manieren investeren in bedrijven.
Je kunt het uitlenen aan een bedrijf wat je tof vind: een obligatie. Over een afgesproken aantal jaar krijg je je geld terug en tussendoor betaalt degene aan wie je het geld geleend hebt elk jaar rente. Hoe risicovoller het bedrijf, hoe hoger de rente.

Je kunt ook investeren door aandelen in een bedrijf te kopen. Dan leen je geen geld uit , maar je koopt een heel klein deel van het bedrijf. Als het goed gaat, deel je mee in de winst van het bedrijf en als het bedrijf failliet gaat ben je de lul.
Als je in een bedrijf investeert, stel je geld beschikbaar waarmee zij kunnen gaan ondernemen.
Als een bedrijf succesvol is, stijgt vaak de koers van hun aandeel; het aandeel wordt meer waard. Als je het aandeel doorverkoopt, kun je als investeerder ook winst maken. De meeste investeerders beleggen hun geld immers met als doel om er meer van te maken.

Op de financiële markt worden aandelen en obligaties verhandeld. Veel investeerders boeit het niks waar ze in investeren. Het gaat ze niet om wat die bedrijven maken, als de koers maar omhoog gaat. Ze investeren alleen voor de korte termijn koersverschillen en hopen zo snel geld te verdienen. Dat noemen we speculeren. Deze speculaties voegen 0 waarde toe aan de economie.
Je kan van geld nog meer geld maken door vanachter je computer in een luie stoel te speculeren. Als je het goed doet, stroomt het geld met bakken binnen. Er zitten ook risico’s aan: als je verkeert gokt, kun je ook veel geld verliezen.

Wat helemaal leuk is, is gokken met andermans geld. Als minister van financiën kun je met belastinggeld investeren in de KLM. Als je investering om een Chinese reden totaal mislukt, dan kun je nog meer belastinggeld gebruiken om de KLM te redden.
Speculanten beleggen graag met geleend geld. Zeker nu de rente zo laag is, kun je goedkoop lenen en met dat geld beleggen. Als je jezelf dan een hele coole naam geeft, zoals hedgefonds manager, dan ben je echt helemaal het mannetje, ook al ben je eigenlijk gewoon een gokverslaafde met een pak aan. Gokken met geleend geld, is niet zonder risico: Als de koers daalt, ben je al je geld kwijt.

Het risico komt ook te liggen bij mensen die niet door hebben dat hun geld voor speculeren gebruikt wordt, bijvoorbeeld gewone burgers met een pensioenspaarpot. Speculanten lenen vaak geld van pensioenfondsen. Pensioenfondsen hebben heel lang beloofd dat mensen later meer geld zouden krijgen dan ze hebben ingelegd. Maar nu is het 40 jaar later, willen de oudjes hun centen zien en is er niet genoeg. Pensioenfondsen hebben te veel beloofd omdat ze dachten dat ze van dat geld door slim te beleggen meer geld zouden kunnen maken.

Mensen die werken, hebben hun geld op de bank staan en ingelegd bij pensioenfondsen die met dat geld beleggen of het uitlenen aan superbeleggers zoals hedgefonds en die lenen het uit aan bedrijven die ook allemaal rare dingen doen.
Als het goed gaat met de economie, valt er wat te verdienen en lenen banken en pensioenfondsen zo veel mogelijk geld uit, maar wanneer er een crisis uitbreekt, dan gaat de hand op de knip en dat kan meteen zorgen voor een tekort aan geld voor kleine ondernemers en bedrijfjes juist op een moment dat ze het economisch moeilijk hebben.
De overheid redt dan de banken. Als ze dat niet zouden doen, zouden wij allemaal onze spaarcentjes kwijt zijn. Dat is eigenlijk best oneerlijk, want Bankbonussen en winstuitkeringen zijn dan in diepe zakken verdwenen en als er stront aan de knikker is, krijgen deze teringlijers direct hun inleg terug zodat ze meteen lekker het casino in duiken en doorgokken met ons geld tot de volgende crisis. Maar gelukkig gebeurt zo’n crisis niet zo vaak; ongeveer eens in de 10 jaar.

5. Wat kun je met geld als je crimineel bent?
Zwart geld is geld dat je niet hebt opgegeven bij de belastingdienst. Sommige mensen worden vaak handje contantje betaald en geven het niet op bij hun aangifte. Dat het illegaal is zien we meestal door de vingers. Maar er gaat ook veel zwart geld rond in het criminele circuit. Wietkwekers kunnen bijvoorbeeld geen nette factuur sturen aan de coffeeshops. Ook al is de coffeeshop legaal, de leverancier is super-illegaal bezig. Als jongens uit de onderwereld spullen uit de bovenwereld willen kopen, hebben ze een probleem. Daarom is het handig als je ook wit geld op je rekening hebt: geld waarover wel belasting is betaald. Dit kan als je naast je illegale zaak ook een andere zaak hebt waar je eigenlijk geen reet verdient, maar waar je de hele dag zogenaamd dingen verkoopt, bonnetjes schrijft en je zwarte geld in je kassa gooit. Je betaalt wel belasting en je geld is niet meer illegaal, want het is zogenaamd eerlijk verdiend.
Dan kun het uitgeven aan wat je maar wil. Het is de truc om je geld op een bank te krijgen en van de ene rekening te krijgen via een paar bedrijfjes die eigenlijk niks doen zodat het spoor onnavolgbaar wordt, dan kraait er geen haan naar.

Er zijn gelukkig genoeg Nederlandse banken die geen probleem hebben om te helpen met het wiswassen van drugsgeld. Geld is geld. De risico’s zijn beperkt: er zijn 2 scenario’s: of je wordt niet gepakt en je verdient een lekkere duit, of je wordt wel gepakt en dan blijkt dat je te belangrijk bent om echt op je klote te krijgen en dan sluit je een deal met je vriendjes bij de overheid: een schikking. Zo betaalde de Rabobank in 2018 300 miljoen euro aan de Amerikaanse overheid voor het witwassen van drugsgeld van Mexicaanse drugskartels.
ING sloot een schikking met de Nederlandse overheid voor 775 miljoen euro voor talloze witwaspraktijken.

Om zo min mogelijk belasting te betalen, zetten mensen hun geld offshore op een belastingparadijs. Dat doe je via allerlei juridische constructies en trucjes. Nederland is wereldkampioen brievenbusfirma’s omdat Nederland best wel gunstige belastingregels heeft. We betalen veel inkomstenbelasting, maar als bedrijf dan weer niet.
Als je geen winst maakt, betaal je ook geen belasting en nu is de truc om de winst te verplaatsen. Als je ervoor zorgt dat je bedrijfskosten zogenaamd veel hoger zijn door bijvoorbeeld een hoge factuur te versturen naar jezelf vanuit een brievenbusfirma, maak je op papier 0% winst in het land waar je eigenlijk actief bent en betaal je dus ook geen belasting. Dat geld komt terecht bij die brievenbusfirma. Die betaalt weer een andere factuur aan een 3e bedrijfje van dezelfde persoon op de Maagdeneilanden. Dan verplaats je je winstgeld naar een belastingparadijs waar je geen belasting betaalt over je winst.
Als die fucking rijke mensen geen belasting betalen, weet je wie er meer belasting moeten betalen: JIJ.
Grote bedrijven als Apple, Starbucks en Amazone maken volop gebruik van dit soort constructies.
En ze kunnen nog iets wat kleine bedrijfjes niet kunnen: de bestuurders van ons land bellen, politici belobbyen, politici banen aanbieden voor na hun politieke carrière en deals maken met de belastingdienst. Zo betaalt Shell helemaal geen winstbelasting in Nederland, omdat ze een speciale deal hebben gemaakt.
Belasting ontwijken is allemaal legaal.
belastingontduiking daarentegen niet. Het verschil is een hele goede advocaat.
Waarom staat Nederland al die deals toe? Het levert niet zoveel werkgelegenheid en belastinggeld op. Dat klopt, maar het is wel gaaf; grote bedrijven hier.

6. Wie krijgt wat?
Als je harder werkt en meer waarde levert, verdien je ook meer, dat noemen we meritocratie.
Daarom verdient een gespecialiseerde neurochirurg 1,5 ton per jaar en Enzo Knol 7 ton.

Als je kijkt naar de verschillen in salarissen, valt meteen op dat sommige mensen die wel heel veel waarde toevoegen toch heel weinig verdienen. Merites (prestaties) en salarissen zijn dus niet goed in evenwicht. De onderhandelingskracht van laaggeschoolde werkers is niet zo goed (dat komt mede omdat er door robotisering minder banen beschikbaar zijn).
In Nederland hebben alle werknemers vanaf 21 jaar recht op het wettelijk minimumloon: 1680 euro per maand op basis van een fulltime dienstverband.

Om echt veel geld te verdienen, moet je veel geld hebben. Dat komt doordat in Nederland de belasting op geld dat je verdient met werken relatief hoger is dan de belasting op vermogen. In Nederland staat het gemiddeld besteedbaar inkomen al 40 jaar bijna stil, maar het vermogen van de rijkste 1% is wel flink gestegen.
Het leven wordt wel duurder. De rijkste man op aarde is Jeff Bezos die heeft 150 miljard (2020)
De 8 rijkste mensen op aarde hebben even veel als de armste 4 miljard (2020).
om de economie draaiende te houden hebben we een briljant systeem bedacht: mensen met veel geld lenen het uit aan mensen met te weinig geld zodat ze allemaal spulletjes kunnen kopen die ze eigenlijk niet kunnen betalen. Groeiende ongelijkheid gaat gepaard met groeiende schulden.
De schuldenberg was in 2020: 250 biljoen dollar. We hebben samen 3 keer zoveel geleend als we in een jaar produceren. De schulden moeten worden terugbetaald plus rente. In dit systeem is je huis slopen en daarna weer opbouwen goed voor de economische groei, want je creëert banen en je koopt bakstenen, maar het resultaat is hetzelfde. Economische groei is dus best een raar streven. We hebben maar beperkte hoeveelheden regenwouden die we kunnen kappen.
Er valt dus best wat voor te zeggen om wat meer te investeren in kwaliteit. Het cijfer van het bruto binnenlands product wat we met zijn allen produceren, moet elk jaar groeien want dan gaat het goed met ons.

Kusje van de Boys! En groetjes van mij!

2 gedachten over “Beter ga je beginnen te gaan beseffen je geld”

  1. “Zo kun je bijvoorbeeld geld geven aan Oxfam Novib die daarmee geweldige orgies in Haïti organiseert.“

    Dat was geen beste beurt van Oxfam

    Zoals een bekende wijsgeer zei : “We doen allemaal ons best en iedereen faalt. Het heeft iets aandoenlijks.”

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *